Będzin pamięta noc, w której zniknęła miejscowa społeczność żydowska

W Będzinie pamięć o żydowskich mieszkańcach miasta wraca wraz z rocznicą jednej z najtragiczniejszych nocy w jego historii. Za suchą datą kryją się tysiące przerwanych życiorysów, rodzinne kryjówki i opór ludzi, którzy nie chcieli bez walki oddać swojego świata.

• W nocy z 31 lipca na 1 sierpnia 1943 roku rozpoczęła się zagłada
• Rocznica likwidacji getta w Będzinie przypomina o oporze
• Muzeum Zagłębia w Będzinie zachowuje pamięć o utraconym mieście

W nocy z 31 lipca na 1 sierpnia 1943 roku rozpoczęła się zagłada

Niemieckie władze okupacyjne rozpoczęły ostateczną likwidację getta w Będzinie w nocy z 31 lipca na 1 sierpnia 1943 roku, o godzinie 2.30. Ulice zostały odcięte, a mieszkańców zbudziły strzały, krzyki i ciężkie kroki esesmanów. Dla tysięcy osób był to początek ostatnich godzin życia.

Relacje świadków pozwalają zrozumieć, jak wyglądała tamta noc z perspektywy ludzi ukrywających się przed deportacją. Dora Reym zapamiętała paniczną pobudkę, pospieszne zabieranie ubrań, jedzenia i wody oraz ucieczkę do bunkra:

„Tuż po północy obudziły nas odgłosy strzałów i krzyki. Słyszeliśmy, jak esesmani maszerują w ciężkich butach ulicami. Nawoływali, żeby wszyscy Żydzi natychmiast wyszli, „JUDEN RAUS! ALLE HERAUS! ALLE JUDEN RAUS!”. Początkowo baliśmy się ruszyć, ale strzelanina się nie kończyła, więc chwyciliśmy ubrania, worek z jedzeniem i butelkę wody i popędziliśmy do naszego bunkra”.

Wspomnienia Eugenii Prawer dopełniają ten obraz: huk karabinów maszynowych mieszał się ze szczekaniem psów, krzykami mordowanych i błaganiami matek próbujących ocalić dzieci. To nie była jedynie operacja wysiedleńcza, lecz zaplanowana akcja terroru i zagłady.

Rocznica likwidacji getta w Będzinie przypomina o oporze

Likwidacja getta nie przebiegła tak szybko, jak zakładali Niemcy. Członkowie Żydowskiej Organizacji Bojowej podjęli zbrojny opór, próbując stawić czoła przeważającym siłom okupanta. W bunkrach i kryjówkach ukrywali się ci, którzy nie zostali od razu schwytani.

Większość mieszkańców deportowano do niemieckiego nazistowskiego obozu KL Auschwitz. Tam ponieśli śmierć. Nieliczni przetrwali dzięki ukrywaniu się, ale ich bezpieczeństwo było nieustannie zagrożone. Na początku 1944 roku Niemcy wywieźli również ostatnich Żydów pozostawionych przy pracach porządkowych.

Muzeum Zagłębia w Będzinie zachowuje pamięć o utraconym mieście

Wraz z likwidacją getta zakończyła się wielowiekowa obecność społeczności żydowskiej w Będzinie. Zniknęli ludzie, rodziny, sąsiedztwa i codzienny świat, który przez pokolenia współtworzył miasto.

Rocznica jest więc czymś więcej niż historyczną datą. To moment, by przywracać imiona i miejsce w pamięci mieszkańców Będzina tym, których życie zostało zniszczone przez niemieckiego okupanta. W Muzeum Zagłębia w Będzinie ta pamięć pozostaje częścią opowieści o mieście i jego mieszkańcach. 🕯️

na podstawie: Muzeum Zagłębia w Będzinie.