87. rocznica wojny odsłania trudny rozdział historii Będzina

Wrzesień 1939 roku nie przyniósł Będzinowi bezpośredniej bitwy na ulicach, ale szybko wciągnął miasto w wir wojennych wydarzeń. Z okazji 87. rocznicy wybuchu II wojny światowej Muzeum Zagłębia w Będzinie przypomina, jak wyglądały pierwsze dni niemieckiej ofensywy i początek okupacji w regionie.

• Będzin znalazł się na zapleczu działań Armii „Kraków”
• 87. rocznica wybuchu II wojny światowej prowadzi przez pierwsze dni okupacji

Będzin znalazł się na zapleczu działań Armii „Kraków”

Zagłębie Dąbrowskie pełniło we wrześniu 1939 roku rolę zaplecza Grupy Operacyjnej „Śląsk”, podporządkowanej Armii „Kraków”. W tych strukturach służyły między innymi pododdziały 23. Pułku Artylerii Lekkiej z Będzina. Miasto nie leżało na głównej linii frontu, jednak jego mieszkańcy szybko odczuli skutki odwrotu polskich wojsk i narastającego zagrożenia.

W obronie południowego odcinka Górnego Śląska uczestniczyły ochotnicze oddziały batalionu „Sosnowiec”. Wśród nich znalazła się kompania z Będzina, wspierana przez będziński 23. Pułk Artylerii Lekkiej. Po rozkazie wycofania się z Górnego Śląska, wydanym przez Grupę Forteczną Obszaru Warownego „Śląsk”, polskie oddziały opuściły Będzin.

To właśnie wtedy wojna zaczęła zmieniać codzienność miasta - z wojskowych map i rozkazów przeniosła się w przestrzeń Zagłębia. ⚔️

87. rocznica wybuchu II wojny światowej prowadzi przez pierwsze dni okupacji

4 września 1939 roku wojska niemieckie rozpoczęły zajmowanie Zagłębia Dąbrowskiego. Po przekroczeniu Przemszy oddziały kierowały się kolejno na Sosnowiec, Będzin i Dąbrowę Górniczą. W operacji uczestniczyły między innymi jednostki straży granicznej dowodzone przez generała pułkownika Georga Brandta, 239. Dywizja Piechoty generała Ferdynanda Neulinga oraz pułk SS „Germania”.

Za wojskowym wejściem przyszły okupacja, prześladowania i terror. Historia regionu nie zaczęła się jednak odległym frontem - jej kolejne rozdziały rozgrywały się w miastach, które mieszkańcy znali z codziennych spacerów, pracy i sąsiedzkich spotkań.

Muzeum Zagłębia w Będzinie przypomina także, że decyzje podejmowane na najwyższym szczeblu szybko przekładały się na sytuację lokalnych społeczności. 8 października 1939 roku Adolf Hitler wydał dekret „O podziale i zarządzie terenów wschodnich”. W jego następstwie okupowane ziemie polskie podzielono na Generalne Gubernatorstwo oraz obszary wcielone bezpośrednio do III Rzeszy. Zagłębie Dąbrowskie znalazło się w tej drugiej strefie.

Chronologia pierwszych tygodni wojny

• Wrzesień 1939 roku - Zagłębie Dąbrowskie działa na zapleczu Grupy Operacyjnej „Śląsk” i Armii „Kraków”.
• 4 września 1939 roku - wojska niemieckie rozpoczynają zajmowanie Zagłębia Dąbrowskiego.
• 8 października 1939 roku - dekret o podziale i zarządzie okupowanymi terenami porządkuje ich włączenie do struktur III Rzeszy.

W zbiorach muzeum zachował się także ślad tamtej administracyjnej rzeczywistości - „Będziński Dziennik Powiatowy” z 15 grudnia 1939 roku, wydany już pod niemiecką okupacją. To niewielki dokument, ale dobrze pokazuje, jak szybko wojenne zwycięstwo zostało zastąpione systemem kontroli nad miastem i całym regionem. 🏛️

na podstawie: Muzeum Zagłębia w Będzinie.