Jak mała wojna i wielka dyplomacja włączyły Będzin do Księstwa Warszawskiego

Z pozoru odległa historia odkrywa tu lokalne wątki: chodzi o losy Będzina i okolic, które na początku XIX wieku przestały być częścią Prus, by — po wojennych zawieruchach i rokowaniach — trafić do nowo powstałego Księstwa Warszawskiego. Muzeum Zagłębia przypomina, jak zaburzenia europejskich sojuszy przekładały się na życie mieszkańców Nadleśne i sąsiednich miejscowości.

• Opowiadając o bojach i drobnych zwycięstwach które przygotowały grunt pod traktat elbląski
• Negocjacje i petryfikacja granic które ostatecznie włączyły Będzin do Księstwa Warszawskiego

Opowiadając o bojach i drobnych zwycięstwach które przygotowały grunt pod traktat elbląski

W listopadzie 1806 roku na terenie tzw. Nowego Śląska zaczęły się ruchy niepodległościowe i lokalne powstania przeciwko pruskiej władzy. Już 19 listopada partyzanci, wsparci oddziałami polsko-francuskimi, zdobyli twierdzę w Częstochowie, a na początku grudnia rotmistrz Wojciech Męciński zaczął organizować miejscowe chorągwie pospolitego ruszenia. Do formowanych oddziałów zgłaszali się zarówno mieszkańcy regionu, jak i dezerterzy z armii pruskiej czy ochotnicy zza austriackiej granicy. W tym samym czasie administrację cywilną początkowo przejęła Izba Wykonawcza Lelowsko‑Siewierska, podporządkowując się strukturom departamentu kaliskiego.

Prusacy próbowali odpierać natarcia, angażując siły m.in. przeciw Będzinowi, Czeladzi i Zagórzu, ale sytuacja militarna w 1807 roku zaczęła zmieniać się na korzyść francusko-polskich sojuszników. Upadek pruskiej załogi w Koźlu 13 czerwca 1807 był jednym z punktów zwrotnych, które skłoniły stronę pruską do negocjacji.

Negocjacje i petryfikacja granic które ostatecznie włączyły Będzin do Księstwa Warszawskiego

Po pokoju w Tylży, podpisanym 9 lipca 1807, pozostawały niejasności prawne co do zachodnich rubieży Małopolski. Już w sierpniu państwa rozpoczęły negocjacje nad wytyczeniem linii granicznej, nad którymi czuwał francuski marszałek Nicholas Soult. Ostateczne porozumienie zapadło 10 listopada 1807 w Elblągu — to wtedy Nowy Śląsk został włączony w granice Księstwa Warszawskiego. W praktyce oznaczało to, że Będzin znalazł się administracyjnie w departamencie kaliskim, by później, w 1810 roku, zostać przeniesionym do departamentu krakowskiego i pozostać w nim do końca istnienia Księstwa.

Dziś te daty i decyzje dyplomacji mają wymiar lokalny: wyjaśniają, dlaczego granice i przynależność administracyjna regionu zmieniały się tak gwałtownie. Muzealne zbiory, jak mapa Friedricha Sotzmanna z 1807 roku, ilustrują sporne obszary i pomagają zrozumieć, jak polityka wielkich mocarstw przekładała się na codzienne życie mieszkańców Zagłębia. 😊

na podstawie: Muzeum Zagłębia w Będzinie.